2026 թվականի հոկտեմբերի 5–6-ին Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում անցկացվեց «Connect to Protect» («Միավորվել՝ պաշտպանելու համար») երեխաների պաշտպանության և բռնության կանխարգելման միջազգային համաժողովը, որը կազմակերպվել էր IASIS կազմակերպության նախաձեռնությամբ։

Համաժողովը մեկ հարկի տակ էր համախմբել երեխաների իրավունքների պաշտպանության ոլորտի միջազգային փորձագետների, պետական կառույցների ներկայացուցիչների, գիտնականների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների ներկայացուցիչների՝ քննարկելու երեխաների պաշտպանության ժամանակակից մարտահրավերներն ու դրանց հաղթահարման արդյունավետ մոտեցումները։

Համաժողովին մասնակցել է նաև Երեխաների պաշտպանության ցանցի ներկայացուցիչը՝ ծանոթանալով միջազգային փորձին, երեխաների պաշտպանության նոր մոտեցումներին և տարբեր երկրներում իրականացվող բարեփոխումներին։

Երեխաների պաշտպանության համակարգերի զարգացում և վաղ կանխարգելում

Համաժողովի առանցքային թեմաներից էր երեխաների պաշտպանության համակարգերի արդյունավետության բարձրացումը՝ արձագանքող մոտեցումից դեպի վաղ կանխարգելում և շարունակական աջակցություն անցնելու միջոցով։

Մասնավորապես, ներկայացվեցին Իսլանդիայի և Ֆինլանդիայի փորձառությունները՝ երեխաների և ընտանիքների կարիքների վաղ հայտնաբերման, տարբեր ծառայությունների միջև համագործակցության և երեխայակենտրոն աջակցության կազմակերպման վերաբերյալ։

Քննարկումների ընթացքում ընդգծվեց, որ երեխաների պաշտպանության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն խնդիրների բացահայտմամբ, այլև այն հանգամանքով, թե որքան արագ, հասանելի և շարունակական է երեխային տրամադրվող աջակցությունը։

Երեխաների հոգեկան առողջություն և տրավմայի նկատմամբ զգայուն մոտեցումներ

Առանձին ուշադրություն դարձվեց երեխաների հոգեկան առողջության պահպանմանը, բռնության և տրավմատիկ փորձառությունների հետևանքներին, ինչպես նաև մասնագիտական միջամտությունների որակին։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ներկայացուցիչ դոկտոր Գունդո Վայլերն անդրադարձավ երեխաների և երիտասարդների հոգեկան առողջության ծառայությունների որակի չափանիշներին՝ ընդգծելով երեխաներին լսելու, նրանց վստահությունը պահպանելու և անհրաժեշտ աջակցությունն ապահովելու կարևորությունը։

Քննարկվեցին նաև այն իրավիճակները, երբ երեխաների պաշտպանության նպատակով իրականացվող միջամտություններն իրենք կարող են հանգեցնել լրացուցիչ վնասի։ Այս համատեքստում կարևորվեց մասնագիտական որոշումների հետևանքների գնահատումը, կրկնակի տրավմատիզացման կանխումը և երեխայի լավագույն շահի սկզբունքի հետևողական կիրառումը։

Երեխաների առցանց անվտանգություն և թվային միջավայրի նոր վտանգներ

Համաժողովի կարևոր ուղղություններից էր երեխաների անվտանգությունը թվային միջավայրում՝ հաշվի առնելով սոցիալական ցանցերի, արհեստական բանականության և նոր տեխնոլոգիաների արագ զարգացումը։

Ավստրալիայի առցանց անվտանգության հանձնակատար Ջուլի Ինման Գրանտը ներկայացրեց երեխաների թվային պաշտպանության ոլորտում Ավստրալիայի փորձը՝ ընդգծելով, որ միայն երեխաների և ծնողների իրազեկումը բավարար չէ։ Անվտանգությունը պետք է հաշվի առնվի հենց թվային հարթակների և տեխնոլոգիաների ստեղծման սկզբնական փուլից։

Քննարկվեցին առցանց ահաբեկման, սեռական շահագործման, արհեստական բանականությամբ ստեղծվող կեղծ պատկերների ու տեսանյութերի, վնասակար բովանդակության և երեխաների անձնական տվյալների պաշտպանության հարցերը։

Կարևորվեց նաև երեխաների մասնակցությունը թվային միջավայրի ձևավորմանը՝ նրանց դիտարկելով ոչ միայն որպես տեխնոլոգիաների օգտատերեր, այլև որպես անվտանգ լուծումների ստեղծման ակտիվ մասնակիցներ։

Այս թեման առանձնահատուկ կարևորություն ունի Երեխաների պաշտպանության ցանցի համար, քանի որ երեխաների կիբերանվտանգությունը Ցանցի ռազմավարական ուղղություններից մեկն է։

Երեխաների նկատմամբ բռնության և սեռական շահագործման կանխարգելում

Համաժողովի ընթացքում քննարկվեցին երեխաների նկատմամբ բռնության տարբեր ձևերը, դրանց վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մեխանիզմները, ինչպես նաև բռնության ենթարկված երեխաների պաշտպանության և վերականգնման հնարավորությունները։

Առանձնահատուկ ուշադրություն դարձվեց երեխաների նկատմամբ սեռական բռնության կանխարգելմանը, երեխայի համար անվտանգ հաղորդման ընթացակարգերին, մասնագետների միջև համագործակցությանը և արդարադատության համակարգում կրկնակի տրավմատիզացման նվազեցմանը։

Ընդգծվեց, որ երեխաների պաշտպանությունը չի կարող սահմանափակվել միայն արդեն տեղի ունեցած բռնությանը արձագանքելով։ Անհրաժեշտ են կանխարգելիչ քաղաքականություններ, մասնագիտական պատրաստվածություն և ծառայությունների փոխկապակցված աշխատանք։

Փախստական և միգրանտ երեխաների պաշտպանություն

Համաժողովում ներկայացվեցին նաև տեղահանված, փախստական և առանց ուղեկցության երեխաների պաշտպանության փորձառությունները։

Քննարկվեցին անվտանգ կացարանի, խնամակալության, կրթության, հոգեսոցիալական աջակցության և սոցիալական ներառման հարցերը։

Ներկայացված փորձառությունները ցույց տվեցին, որ արդյունավետ աջակցությունը պետք է կառուցվի յուրաքանչյուր երեխայի անհատական կարիքների, հետաքրքրությունների և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների հիման վրա։

Կարևորվեց երեխաների մասնակցությունը իրենց աջակցության ծրագրերի մշակմանը, ինչպես նաև նրանց ինքնավստահության, պատկանելության զգացման և ինքնուրույն կյանքի հմտությունների զարգացումը։

Երեխաների իրական մասնակցությունը որոշումների կայացմանը

Համաժողովի կարևորագույն ուղերձներից մեկը երեխաների մասնակցության վերաբերյալ էր։

Երեխաների իրավունքների միջազգային փորձագետ, պրոֆեսոր Ֆիլիպ Ջաֆեն ընդգծեց, որ երեխաների կարծիքը լսելը դեռևս չի նշանակում նրանց իրական մասնակցության ապահովում։

Իմաստալից մասնակցությունը ենթադրում է, որ մեծահասակները պատրաստ են երեխայի կարծիքի հիման վրա վերանայելու իրենց մոտեցումներն ու որոշումները։

Քննարկումների ընթացքում շեշտվեց, որ երեխաները պետք է հնարավորություն ունենան մասնակցելու ոչ միայն իրենց անհատական աջակցության վերաբերյալ որոշումներին, այլև իրենց համար նախատեսված ծառայությունների և քաղաքականությունների մշակմանը։

Գիտելիքից դեպի գործնական փոփոխություն

Համաժողովի եզրափակիչ քննարկումը նվիրված էր այն հարցին, թե ինչպես կարելի է միջազգային չափանիշները, հետազոտական տվյալները և տարբեր երկրների արդյունավետ փորձառությունները վերածել իրական փոփոխությունների։

Բանախոսներն ընդգծեցին, որ երեխաների պաշտպանության ոլորտում այսօր առկա է զգալի գիտելիք և փորձ, սակայն հիմնական մարտահրավերներից մեկը շարունակում է մնալ դրանց գործնական կիրառումը։

Կարևորվեցին կանխարգելմանն ուղղված կայուն ներդրումները, պետական և հասարակական կառույցների համագործակցությունը, մասնագետների կարողությունների զարգացումը, քաղաքականությունների մշտադիտարկումն ու գնահատումը, ինչպես նաև երեխաների և ընտանիքների իրական կարիքներին համապատասխան ծառայությունների ստեղծումը։