Երեխաների դիմակայունությունը միայն անձնական կարողություն չէ․ սոցիալական միջավայրի և աջակցող համակարգերի դերը
Երեխաների և երիտասարդների դիմակայունության վերաբերյալ ավելի լայն մոտեցում ներկայացրեց սոցիալական հոգեբան Թեոֆիլոս Գկինոպուլոսը (Theofilos Gkinopoulos)՝ «Connect to Protect» միջազգային համաժողովի շրջանակում։
Բանախոսի հիմնական գաղափարն այն էր, որ երեխայի դիմակայունությունը չպետք է ընկալել միայն որպես անհատական ուժ կամ դժվարություններին դիմանալու կարողություն։
Երեխայի բարեկեցության և դժվարությունները հաղթահարելու հնարավորությունների վրա մեծ ազդեցություն ունեն այն միջավայրերն ու հարաբերությունները, որոնցում նա ապրում և զարգանում է։
Դիմակայունության անհատական և սոցիալական բաղադրիչները
Դիմակայունությունը հաճախ ներկայացվում է որպես անձի կարողություն՝ հաղթահարելու դժվարությունները, հարմարվելու փոփոխություններին և վերականգնվելու ծանր փորձառություններից հետո։
Սակայն նման ընկալումը կարող է սահմանափակ լինել, եթե ուշադրությունը կենտրոնացվի միայն երեխայի անհատական հատկանիշների վրա։
Թեոֆիլոս Գկինոպուլոսը շեշտեց, որ երեխաների դիմակայունությունը ձևավորվում է նաև ընտանիքի, դպրոցի, հասակակիցների, համայնքի և սոցիալական ծառայությունների ազդեցությամբ։
Կարևոր նշանակություն ունեն նաև հասարակության մեջ առկա վերաբերմունքները, մեդիայի ազդեցությունը և սոցիալական ու քաղաքական պայմանները։
Ինչո՞ւ չի կարելի ամբողջ բեռը դնել երեխայի վրա
Երբ երեխան ապրում է բռնության, աղքատության, խտրականության կամ անորոշության պայմաններում, միայն նրա անձնական հմտությունները զարգացնելը բավարար չէ։
Օրինակ՝ երեխային կարելի է սովորեցնել հույզերի կարգավորում կամ խնդիրների լուծում, սակայն այդ հմտությունները կարող են սահմանափակ ազդեցություն ունենալ, եթե նա շարունակում է ապրել վտանգավոր կամ չաջակցող միջավայրում։
Այս պատճառով անհրաժեշտ է միաժամանակ աշխատել երեխայի և նրա շրջապատի հետ։
Ընտանիքի և դպրոցի դերը
Բանախոսը կարևորեց աջակցող հարաբերությունների նշանակությունը։
Ընտանիքում վստահելի մեծահասակների առկայությունը, դպրոցում անվտանգ միջավայրը և հասակակիցների հետ դրական հարաբերությունները կարող են նպաստել երեխայի դժվարությունները հաղթահարելու կարողությունների զարգացմանը։
Միևնույն ժամանակ՝ ընտանեկան լարվածությունը, դպրոցական բռնությունը կամ սոցիալական մեկուսացումը կարող են թուլացնել երեխայի պաշտպանիչ ռեսուրսները։
Ուստի դիմակայունության զարգացումը պետք է ընդգրկի նաև ծնողների, ուսուցիչների և համայնքային մասնագետների աշխատանքը։
Համայնքային և սոցիալական համակարգերի դիմակայունությունը
Բանախոսն առաջարկեց դիտարկել ոչ միայն երեխայի, այլ նաև նրան աջակցող համակարգերի դիմակայունությունը։
Սա նշանակում է գնահատել՝ որքանով են ընտանիքները, դպրոցները և սոցիալական ծառայությունները պատրաստ արձագանքելու ճգնաժամերին, փոփոխություններին և նոր առաջացող ռիսկերին։
Հատկապես կարևոր է, որ ծառայությունները կարողանան պահպանել իրենց հասանելիությունն ու շարունակականությունը դժվար իրավիճակներում։
Երեխաների պաշտպանության համար կիրառելի մոտեցումները
Ներկայացված մոտեցումը կարևոր է հատկապես տրավմա, տեղահանություն կամ սոցիալական ծանր դժվարություններ ունեցող երեխաների հետ աշխատանքի համար։
Այն ենթադրում է, որ աջակցության ծրագրերը պետք է ներառեն ինչպես երեխայի անհատական կարողությունների զարգացումը, այնպես էլ նրա սոցիալական միջավայրի ամրապնդումը։
Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնելու այն վտանգը, երբ երեխաների վրա է դրվում իրենցից անկախ պայմանները հաղթահարելու ամբողջ բեռը։
Նշանակությունը Երեխաների պաշտպանության ցանցի համար
Երեխաների պաշտպանության ցանցի գործունեության համատեքստում այս մոտեցումը կարևոր է ընտանիքահեն և համայնքահեն ծրագրերի զարգացման, մասնագետների կարողությունների բարձրացման և տարբեր ծառայությունների համագործակցության ամրապնդման համար։
Այն կարող է կիրառվել նաև մշտադիտարկման և գնահատման գործընթացներում՝ ուսումնասիրելու ոչ միայն երեխայի անհատական փոփոխությունները, այլև այն միջավայրի աջակցող հնարավորությունները, որտեղ նա ապրում է։