Eurochild 2026 համաժողովի շրջանակում մասնակցեցինք Human Library ձևաչափով քննարկման, որի ընթացքում ներկայացվեցին ռոմա համայնքներում ընտանիքների հետ աշխատանքի փորձառություններ և ընտանիքների բաժանման կանխարգելմանն ուղղված հաջողված մոտեցումներ։                                                                                                                                                 

Քննարկման առանցքային գաղափարն այն էր, որ ընտանիքի բաժանումը պետք չէ դիտարկել միայն որպես այն իրավիճակը, երբ երեխան ֆիզիկապես հեռացվում է ընտանիքից կամ տեղավորվում այլ խնամքի միջավայրում։ Ընտանիքի բաժանումը հաճախ սկսվում է շատ ավելի վաղ և կարող է ունենալ տարբեր դրսևորումներ։                                                                                                                 

Մասնակիցները ներկայացրին բազմաթիվ օրինակներ, երբ երեխաները շարունակում են ապրել ընտանիքի կազմում, սակայն իրականում զրկված են ծնողների ամենօրյա խնամքից, ուշադրությունից և հուզական աջակցությունից։ Սա հատկապես հաճախ հանդիպում է այն դեպքերում, երբ ծնողները երկար ժամանակ արտագնա աշխատանքի են մեկնում, ընտանիքները հայտնվում են սոցիալ-տնտեսական ծանր պայմաններում կամ երեխաների խնամքն ամբողջությամբ փոխանցվում է տատիկ-պապիկներին կամ այլ հարազատների։                                                                                                                                                                                                              

Քննարկման ընթացքում շեշտվեց, որ ընտանիքների բաժանման հիմքում շատ հաճախ գտնվում են ոչ թե ծնողական կարողությունների պակասը կամ անտարբերությունը, այլ աղքատությունը, գործազրկությունը, բնակարանային խնդիրները, սոցիալական մեկուսացումը և համայնքային աջակցության բացակայությունը։ Հենց այդ պատճառով երեխաների պաշտպանության համակարգերը պետք է կենտրոնանան ոչ միայն ճգնաժամերին արձագանքելու, այլ նաև ընտանիքների հզորացման և կանխարգելման վրա։                                                                                                                                                                                

Հետաքրքիր էր համայնքային աշխատանքի վերաբերյալ ներկայացված փորձը։ Մասնակիցները պատմեցին, որ ռոմա համայնքներում երկար ժամանակ գոյություն է ունեցել անվստահություն պետական կառույցների և տարբեր ծառայությունների նկատմամբ։ Այդ պատճառով համայնքում փոփոխություններ նախաձեռնելու առաջին քայլը հաճախ ոչ թե խնդրի լուծումն է, այլ վստահության կառուցումը։                                                                                                                                                                                                    

Ներկայացվեցին օրինակներ, թե ինչպես են համայնքային աշխատողները կանանց, աղջիկների և ընտանիքների հետ աշխատանքը սկսել ոչ ֆորմալ հանդիպումներից, ստեղծագործական խմբերից, ձեռագործ աշխատանքներից և համատեղ գործունեությունից։ Ժամանակի ընթացքում այդ հանդիպումները դարձել են անվտանգ միջավայր, որտեղ մարդիկ սկսել են խոսել իրենց իրական խնդիրների, դժվարությունների և կարիքների մասին։                                                                                                                                                      

Քննարկման ընթացքում առանձնահատուկ ուշադրություն դարձվեց նաև լեզվի և մշակութային առանձնահատկությունների կարևորությանը։ Նշվեց, որ մարդիկ ավելի հեշտ են կիսվում իրենց փորձառություններով, երբ աշխատում են այնպիսի մասնագետների հետ, որոնք հասկանում են իրենց համայնքի առանձնահատկությունները, խոսում են իրենց լեզվով և կարողանում են ստեղծել փոխադարձ հարգանքի մթնոլորտ։                                                                                                                                                             

Սեսիայի ընթացքում ներկայացվեցին նաև կանանց տնտեսական հզորացման ծրագրեր, որոնք ուղղված էին եկամտի ստեղծմանը, զբաղվածության խթանմանը և համայնքային ձեռնարկատիրության զարգացմանը։ Ընդգծվեց, որ կանանց տնտեսական անկախությունը հաճախ դրական ազդեցություն է ունենում ոչ միայն ընտանիքի ֆինանսական վիճակի, այլ նաև երեխաների կրթության, առողջության և ընդհանուր բարեկեցության վրա։                                                                                                                                        

Քննարկման ընթացքում բազմիցս հնչեց այն միտքը, որ երեխաների պաշտպանության արդյունավետ համակարգերը չեն կարող սահմանափակվել միայն երեխաների հետ աշխատանքով։ Անհրաժեշտ է աշխատել ընտանիքների, համայնքների և սոցիալական միջավայրի հետ, քանի որ հենց այդ միջավայրում են ձևավորվում երեխաների զարգացման հնարավորությունները։

Ամենակարևոր ուղերձներից մեկն այն էր, որ ընտանիքների բաժանման կանխարգելումը սկսվում է վստահությունից, շարունակվում է ընտանիքների աջակցությամբ և ավարտվում է համայնքների հզորացմամբ։                                                                        

«Ընտանիքի բաժանումը միայն երեխայի ֆիզիկական հեռացումը չէ․ այն կարող է լինել նաև ծնողի և երեխայի միջև հուզական կապի կորուստը»։                                                                                                                                                                                                                 

«Փոփոխությունները սկսվում են այնտեղ, որտեղ մարդիկ վստահում են միմյանց»։                                                                                       

Քննարկումը ևս մեկ անգամ հիշեցրեց, որ երեխաների լավագույն շահն ապահովելու համար անհրաժեշտ է ոչ միայն պաշտպանել երեխաներին, այլ նաև աջակցել այն ընտանիքներին և համայնքներին, որտեղ նրանք ապրում և զարգանում են։